Τουριστικός Οδηγός Λήμνου

Κάστρο Μύρινας

Ολόκληρη η ιστορία της Μεσογείου, συμπυκνωμένη σε μια υπαίθρια περιηγητική διαδρομή, από τις πιο ωραιότερες του Αιγαίου.

Σήμα κατατεθέν της Λήμνου και το μεγαλύτερο σε έκταση οχυρό του Αιγαίου πελάγους.

Όποιος λόγος κι αν σας φέρνει στο νησί, θα ανηφορίσετε οπωσδήποτε στο εμβληματικό μνημείο της Μύρινας. Ελάτε να αφουγκραστείτε τον αχό από περασμένες μάχες και, αν είστε τυχεροί, να δείτε πώς μονομαχούν για την κυριαρχία του κάστρου όχι πια Τούρκοι κι Ενετοί αλλά, τσουγκρίζοντας τα κέρατά τους με ορμή, δυο αρσενικά πλατόνια.

Οι Βυζαντινοί γρήγορα αναγνωρίζουν την στρατηγική θέση του βράχου, πάνω από τη σημερινή πόλη της Μύρινας, καθώς παρέχει φυσική ασφάλεια και προστασία. Ο αυτοκράτορας, Ανδρόνικος Α’ Κομνηνός, οχυρώνει το 1186 τη χερσόνησο με μικρό αλλά ισχυρό κάστρο, πάνω στα ερείπια των κυκλώπειων πελασγικών τειχών.

Όμως, τη σημερινή του μορφή θα πάρει το κάστρο το 1207 από το Δούκα της Λήμνου, Φιλόκαλο Ναβιγκαγιόζο, ενώ ο διάδοχος του, Λεονάρδο, το κρατά υπό την κυριαρχία του για μισό αιώνα. Επί Τουρκοκρατίας, οι Οθωμανοί θα εγκαταστήσουν εδώ τη φρουρά και τις οικογένειές τους, χτίζοντας τζαμί, δεξαμενές, πυριτιδαποθήκη.

Σκηνικό για λυσσαλέες μάχες ανάμεσα σε Τούρκους και Γενουάτες, πολυήμερες πολιορκίες κι αιματοχυσίες επί Ορλωφικών, αποτελούσε σε όλες τις εποχές το ισχυρότερο φρούριο της Λήμνου γι’ αυτό και η πόλη ονομαζόταν Κάστρο από τα ύστερα βυζαντινά χρόνια μέχρι τα μέσα του εικοστού αιώνα. Το 1912, ελληνικός λόχος συλλαμβάνει τη φρουρά των Τούρκων και την αντικαθιστά με Έλληνες στρατιώτες σηματοδοτώντας το τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας στο νησί.

Από τα πιο καλοδιατηρημένα κάστρα στο Αιγαίο, έχει έκταση 144 στρέμματα. Ένα ατέλειωτο οχυρωματικό ζιγκ ζαγκ τριών χιλιομέτρων, ενισχυμένο με 14 πύργους, 150 κανόνια και, κάποτε, βαθιά τάφρο για την απώθηση των πολιορκητών. Παρατηρήστε τις «ζεματίστρες» ή «καταχύστρες», στα κενά των επάλξεων περιμετρικά του κάστρου, λίθινα στόμια από τα οποία οι στρατιώτες έλουζαν τους πολιορκητές με ζεματιστό νερό, λάδι, λιωμένο μολύβι ή αναμμένο ρετσίνι.  

Η καλύτερη ώρα για να ανηφορίσετε στο κάστρο είναι νωρίς το πρωί, πριν ο ήλιος γίνει απειλητικός. Μυρωδιές Ελλάδας, με θυμάρι και άγρια ρίγανη, ξεφυτρώνουν από παντού. Αγριελιές, επάλξεις, προμαχώνες, κάτω να απλώνεται η Μύρινα με τους γιαλούς της, ένα μωσαϊκό από κεραμιδένιες στέγες, πλατάνια και λεύκες, πέρα να ξεπροβάλλει η κορυφογραμμή του Άθω και, από παντού στον ορίζοντα, το μπλε του Αιγαίου.

Ή πάλι, διαλέξτε για τον περίπατό σας στο κάστρο την ώρα που οι φωτογράφοι κυνηγούν το πορτοκαλί φως, λίγο πριν από τη δύση του ηλίου. Κάντε συντροφιά με τα ελεύθερα πλατόνια, ελάφια του γένους Dama dama. Στη Λήμνο έφτασαν δυο ζευγάρια ελαφιών, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, από τη Ρόδο. Σήμερα ο πληθυσμός τους υπολογίζεται γύρω στα πενήντα με εβδομήντα και τη φροντίδα τους την έχει αναλάβει ο δήμος Λήμνου.

Εξίσου εντυπωσιακό το θέαμα του φωταγωγημένου κάστρου τη νύχτα, από την πόλη της Μύρινας. Μισοκλείστε τα μάτια και, όπως διαγράφουν τα τείχη μια φωτεινή αυλακιά πάνω στον σκοτεινό βράχο, θα νομίζετε πως το φρούριο αιωρείται στον ουρανό.

Κάστρο Μούδρου

Τα ερείπια είναι πλέον λιγοστά, αλλά αν αγαπάτε την ιστορία και θέλετε να μπείτε στο μυαλό των Ενετών διοικητών, για να δείτε πώς διάλεγαν τις τοποθεσίες των κάστρων τους, τότε αξίζει να αναζητήσετε τα ίχνη του κάστρου του Μούδρου.

Βρίσκεται ανάμεσα στο Μούδρο και το χωριό Ρουσσοπούλι.

Ακολουθώντας την επαρχιακή οδό Μούδρου – Καμινίων, 1.000 μέτρα μετά την έξοδο από το Μούδρο στρίβεται δεξιά σε χωματόδρομο. Μετά από 600 μέτρα αφήνεται το όχημά σας στη θέση Μενάλπη και παίρνετε το μονοπάτι που ανηφορίζει στον λόφο Παλιόκαστρο. Στην επίπεδη κορυφή του θα αντικρίσετε τα ερείπια του κάστρου, από τα ισχυρότερα της Λήμνου μαζί με αυτά της Μύρινας και του Κότσινα. Τείχη και οχυρώσεις από την πρώτη εποχή της Ενετοκρατίας, τον 13^ο αιώνα, που υπέστησαν διαδοχικά επισκευές αλλά και μεγάλες ζημιές από τις επιθέσεις των κατακτητών στο νησί, ώσπου, το 1680, ο Βρετανός περιηγητής Bernard Randolph βρίσκει το κάστρο του Μούδρου και το περιγράφει στις σημειώσεις του «έρημο κι ερειπωμένο».

Εκείνο που καθιστούσε πολύτιμο για τους αμυνόμενους το κάστρο του Μούδρου ήταν η θέση του ως βίγλα του Αιγαίου.

Έχοντας οπτική επαφή με τον κόλπο του Μπουρνιά, την παραλία του Κέρους και το ακρωτήριο Πετσιά, με απρόσκοπτη θέα ως την Ίμβρο και τη Σαμοθράκη, οι βιγλάτορες μπορούσαν να επικοινωνήσουν με οπτικά σινιάλα, καθρέπτες ή φωτιά, με άλλες βίγλες στον Κοντιά, στον Κότσινα και στα γειτονικά χωριά, για να συντονίσουν την άμυνα και να προλάβουν τον αιφνιδιασμό από τον εχθρό.

Κάστρο Κότσινα

Στον κόλπο του Μπουρνιά, το σημερινό ψαροχώρι του Κότσινα, δύσκολα υποδηλώνει πως υπήρχε κάποτε εδώ ολόκληρη καστροπολιτεία σαν τον Άναβατο στη Χίο. Μια ακμάζουσα βενετική αποικία, στο όνομα του Αγίου Μάρκου και προς όφελος της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας, εκμεταλλευόταν την καίρια θέση του λιμανιού.

Ελάτε μια βόλτα, από την πλευρά της θάλασσας, στην εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής, και θα αντικρίσετε τα ερείπια του ενετικού κάστρου, από τα ισχυρότερα κάποτε φρούρια της Λήμνου μαζί με εκείνα της Μύρινας και του Μούδρου. Το έχτισαν οι Ενετοί Δούκες της Λήμνου μεταξύ 1207-1276 για να το καταστρέψουν το 1656, κατά την αποχώρησή τους από το νησί, οι ίδιοι οι Ενετοί!

Πρόκειται για το μοναδικό στην Ελλάδα οχυρωματικό έργο τέτοιου μεγέθους που δεν θεμελιώθηκε πάνω σε φυσικό λόφο, αλλά σε τεχνητό. Γύρω - γύρω το κάστρο ήταν ζωσμένο με τάφρο που επικοινωνούσε με τη θάλασσα ενώ τα τείχη της βόρειας πλευράς είχαν θεμέλια μέσα στο νερό.

Πολυτάραχη η ιστορία του κάστρου του Κότσινα καθώς δέχτηκε τέσσερις φορές επιθέσεις από τους Τούρκους επί Ενετοκρατίας. Το 1442 την άμυνα του κάστρου από τους Οθωμανούς ανέλαβε ο Κωνσταντίνος ΙΑ’ ο Παλαιολόγος, τελευταίος αυτοκράτορας των Βυζαντινών.

Μέσα στο κάστρο έχει χτιστεί ο ναός της Ζωοδόχου Πηγής, ενώ στον περίβολο της εκκλησίας εντύπωση προκαλεί το χάλκινο άγαλμα μιας νεαρής με ορθωμένο σπαθί στο χέρι. Πρόκειται για τη θρυλική Μαρούλα, την Ζαν ντ’ Αρκ της Λήμνου, πρωταγωνίστρια σε μια από τις πιο δραματικές στιγμές της ιστορίας του κάστρου. Ήταν το 1478 όταν οι Τούρκοι πολιορκούν και πάλι τον Κότσινα, με επικεφαλής τον Σουλεϊμάν πασά. Το φρούριο υπερασπίστηκε αυτή τη φορά η Μαρούλα, κόρη του Έλληνα μαχητή Γεώργιου Μακρή. Η Μαρούλα εμψύχωσε τους συμπατριώτες της κατά την πολιορκία του κάστρου, βγαίνοντας μπροστά στον αγώνα με το σπαθί του σκοτωμένου πατέρα της. Η γενναιότητα της υμνήθηκε από την πένα του Αριστομένη Προβελέγγιου και του Κωστή Παλαμά.