Τουριστικός Οδηγός Λήμνου

Πολιόχνη

Η πρώτη οργανωμένη πόλη της Ευρώπης.

Πριν από 5.500 περίπου χιλιάδες χρόνια, γεωργοί και κτηνοτρόφοι που καλλιεργούσαν τη γη και έβοσκαν τα κοπάδια τους στην ανατολική πλευρά της Λήμνου, έχτισαν έναν οικισμό, δίπλα στη θάλασσα, σ’ ένα μαγικό ορμίσκο, με θέα ακριβώς το σημείο που βγαίνει ο ήλιος. Στην απέναντι ακτή, χίλια χρόνια αργότερα θα χτιστεί η πολυθρύλητη Τροία.

Σιγά – σιγά ο οικισμός πρόκοβε και αναπτυσσόταν και στην περίοδο της ακμής του, καλοσχεδιασμένοι δρόμοι μεταξύ των σπιτιών, αγωγοί για τη συγκέντρωση των υδάτων και πλατείες συνάντησης των κατοίκων, μαρτυρούν την ύπαρξη μίας πλήρως οργανωμένης κοινωνίας. Μία μεγάλη αίθουσα με πέτρινα έδρανα και ένα βήμα λόγου στο κέντρο της, αποτελεί μία ισχυρή ένδειξη για τη δημοκρατική της οργάνωση. Το περίφημο «βουλευτήριο» αντιπροσωπεύει ένα από τα αρχαιότερα κτήρια, που χτίστηκαν για να φιλοξενήσουν τους εκπροσώπους μίας κοινότητας, οι οποίοι θα συζητούσαν και θα συναποφάσιζαν για τα κοινά.

Οι ανασκαφές στην Πολιόχνη έχουν αποκαλύψει επτά διαδοχικά στρώματα κατοίκησης, κτισμένα το ένα πάνω στα θεμέλια του άλλου. Επί 2.000 χρόνια η πόλη άκμαζε και ο θησαυρός από χρυσά κοσμήματα, που βρέθηκε μέσα σ’ ένα θαμμένο αγγείο, αποτελεί δείγμα δύναμης, πλούτου, λεπτού γούστου και εξελιγμένης τεχνικής γνώσης. Σήμερα φυλάσσεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας και έχει πολλά κοινά στοιχεία με τον περίφημο “Θησαυρό του Πριάμου” που βρήκε στην Τροία ο Ερίκος Σλήμαν.

Ακόμη, ένα από τα πιο ξεχωριστά ευρύματα της Πολιόχνης είναι τα πήλινα κύπελλα με ψηλό κυλινδρικό σώμα και δύο καμπυλωτές λαβές, τύπου “δέπας αμφικύπελλον”καρα, χαρακτηριστικός τύπος κυπέλου της Τροίας.  

Η παρακμή της Πολιόχνης θα έρθει μετά από αλλεπάλληλες σεισμικές καταστροφές, γύρω στα 1.600 π.Χ., ενώ 400 χρόνια αργότερα θα επέλθει και η άλωση της Τροίας.

Περιηγηθείτε στο χώρο ανάμεσα στις ελιές και τις δάφνες, περπατήστε πάνω στα δρομάκια, όπως οι κάτοικοι της Πολιόχνης πριν από χιλιάδες χρόνια, και επισκεφθείτε το μικρό μουσείο, το οποίο στεγάζει μία κατατοπιστική μακέτα του οικισμού, καθώς και ευρήματα, κυρίως σκεύη, που ανασυσταίνουν την καθημερινότητα των ανθρώπων της Πολιόχνης, κατά την διάρκεια των αιώνων.

Περισσότερα ευρήματα από την Πολιόχνη μπορεί κανείς να δει στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μύρινας.

Ιερό των Καβείρων - Σπηλιά Φιλοκήτη

Μυστήρια ομορφιά.

Δύο πλατώματα στην πλαγιά ενός χαμηλού λόφου, που κατεβαίνει απότομα στη θάλασσα. Το πέτρινο σπιτάκι του φύλακα με τις ανθισμένες πικροδάφνες. Δωρικοί κίονες παραταγμένοι αυστηρά, να μεταφέρουν αυτούσια την αίσθηση της σημασίας που είχε ο τόπος για περίπου 12 αιώνες.

Ένα από τα ομορφότερα σημεία του νησιού είχαν επιλέξει οι αρχαίοι Λημνιοί για να λατρεύουν του Καβείρους. Οι Κάβειροι, θεότητες της καρποφορίας και της γονιμότητας και κατά πολλούς αρχαίους συγγραφείς γιοί του Ηφαίστου, συνέδεσαν την ύπαρξή τους με το νησί, όπου κυριαρχούσε η λατρεία του θεού της φωτιάς.

Δεν γνωρίζουμε πολλά στοιχεία για το περιεχόμενο των τελετουργιών, όπως και για την πλειοψηφία των μυστηρίων που λάμβαναν χώρα στην αρχαιότητα.

Γνωρίζουμε όμως, ότι οι κάτοικοι της Λήμνου πραγματοποιούσαν τελετουργίες στο ιερό των Καβείρων από το 8ο π.Χ. αιώνα έως τα τέλη του 3ου με αρχές του 4ου μ.Χ. αιώνα. Το οριστικό τέλος του ιερού συνδέεται με την οριστική επικράτηση του Χριστιανισμού και την καταστροφική μανία των πρώτων χριστιανών.

Σήμερα, εκτός από τους δωρικούς κίονες που μας δίνουν μια σαφή εικόνα του ελληνιστικού τελεστηρίου, σώζονται ακόμη, σημαντικά λείψανα από το αρχαϊκό και το υστερορωμαϊκό τελεστήριο.

Η ομορφιά του χώρου συμπληρώνεται από την σπηλιά του Φιλοκτήτη.

Στη θάλασσα, κάτω ακριβώς από το Ιερό, βρίσκεται η περίφημη σπηλιά, όπου σύμφωνα με τη μυθολογία ο Οδυσσέας, στο δρόμο για την Τροία, εγκατέλειψε τον Φιλοκτήτη, βαριά άρρωστο από δάγκωμα φιδιού. Ο Φιλοκτήτης σύμφωνα με την παράδοση γιατρεύτηκε, με την βοήθεια της Λημνίας γης, , και κάποια στιγμή η έκβαση του τρωικού πολέμου εξαρτώνταν από το αν ο Φιλοκτήτης θα παρέδιδε τα όπλα του στον Οδυσσέα. Η τραγωδία του Σοφοκλή που φέρει το όνομα “Φιλοκτήτης” συνδέει την υπόθεση με αιώνια ζητήματα ηθικής.

Αν και απαιτεί προσοχή, γιατί ουσιαστικά είναι ένα μονοπατάκι πάνω σε βράχια, αξίζει τον κόπο να κατεβείτε στη σπηλιά, για μία ματιά στη μυθολογία και στη θάλασσα των ομηρικών ηρώων.

Ηφαιστία

«Λήμνος: νήσος προς τη Θράκη, δύο πόλεις έχουσα Ηφαιστίαν και Μύριναν...».

Η Ηφαιστία, πόλη αφιερωμένη στον Ήφαιστο, ήταν κατά την αρχαιότητα, η δεύτερη σημαντικότερη πόλη του νησιού μαζί με την Μύρινα. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως λείψανα κατοικιών, νεκροταφείο και ένα εκτεταμένο ιερό, που σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις ήταν αφιερωμένο στη Μεγάλη θεά Λήμνο.

Κοντά στο ιερό εντοπίστηκαν δύο κεραμικοί κλίβανοι που μαρτυρούν την ύπαρξη εργαστηρίου κεραμικής, μία υπενθύμιση για το πόσο μακρά είναι η παράδοση της αγγειοπλαστικής στο νησί.

Περίπου το 300 π.Χ. οι κάτοικοι της Ηφαιστίας επέλεξαν την πλαγιά ενός λόφου, με θέα το σημείο όπου ο ουρανός και η θάλασσα μπερδεύονται, και οικοδόμησαν ένα θέατρο προς τέρψη της ψυχής τους. Κτισμένο από την τοπική πέτρα, το θέατρο αναστυλώθηκε πρόσφατα και χρησιμοποιείται τους καλοκαιρινούς μήνες για παραστάσεις και συναυλίες προσφέροντας μαγικές βραδιές στους επισκέπτες.

Προσχώσεις που αλλοίωσαν την όψη και τη λειτουργικότητα του λιμανιού της Ηφαιστίας, ήταν μάλλον η αιτία που σταδιακά η πόλη παρήκμασε και το γειτονικό φυσικό λιμάνι του Κότσινα, κερδίζει τους Ενετούς, οι οποίοι εγκαθίστανται και το μετατρέπουν σταδιακά σε εμπορικό κέντρο της βόρειας Λήμνου.

Πλούσια ευρήματα από τον αρχαιολογικό χώρο, με κορυφαία τα πήλινα αγαλματίδια σειρήνων και το πλακίδιο με παράσταση Πότνιας Θηρών με δύο λέοντες, θα δείτε στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Μύρινας.

Ιερό Αρτέμιδος

Στους αρχαίους χρόνους η θεά Άρτεμις ήταν η προστάτιδα θεά της πόλης της Μύρινας.

Οι Λημνιοί, έχτισαν προς τιμή της έναν ναό, λίγο έξω από την πόλη, στο σημείο που σύμφωνα με το μύθο, μια τεράστια αίγα εμφανιζόταν στους οδοιπόρους το σούρουπο. Σήμερα, αυτός ο μικρός αρχαιολογικός χώρος, βρίσκεται εντός του ξενοδοχειακού συγκροτήματος Porto Myrina Hotel. Έχουν ανασκαφεί μία μεγάλη κεντρική πλακόστρωτη αυλή, η οποία ήταν υπαίθρια, και περιμετρικά της αυλής, διάφορα βοηθητικά δωμάτια, τα οποία χρησιμοποιούσαν οι ιερείς.

Στο βορειοδυτικό άκρο του περιβόλου, οι ανασκαφείς βρήκαν ένα ορθογώνιο δωμάτιο το οποίο περιελάμβανε θρανία και έμοιαζε με χώρο συνάθροισης. Πιθανόν ο χώρος συνδέεται με τις τελετές μύησης των πιστών.

Τα ευρήματα από το χώρο της ανασκαφής εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Μύρινας. Ανάμεσα στα εκθέματα εντυπωσιάζει ο σκελετός θυσιασμένου ταύρου.

Ρηχά Νερά, προϊστορική Μύρινα

Πόσες χιλιάδες χρόνια αυτή η πόλη κατοικείται; Από πόσο παλιά άνθρωποι περπατούν σ’ αυτούς τους δρόμους, δημιουργούν, ονειρεύονται και αγναντεύουν την ίδια θάλασσα;

Ακριβώς στο σημείο που βρίσκεται σήμερα η πρωτεύουσα του νησιού Μύρινα, η αρχαιολογική σκαπάνη έχει εντοπίσει τα πρώτα δείγματα κατοίκησης στα μέσα της 4ης χιλιετίας π.Χ. Ο εκτεταμένος προϊστορικός οικισμός καταλάμβανε το βόρειο τμήμα της σημερινής πόλης, από το λόφο της Λέσχης Αξιωματικών και το κτήμα της Μητρόπολης, έως το χαμηλό λόφο κοντά στην παραλία Ρηχά Νερά. Εδώ βρίσκεται και ο επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος που αποκαλύπτει λίγες μόνο πληροφορίες για την προϊστορική πόλη. Πολλά μυστικά παραμένουν θαμμένα κάτω από τη σύγχρονη Μύρινα, η οποία είναι κτισμένη στην ίδια θέση με την αρχαία.

Εδώ, στα Ρηχά Νερά, δίπλα στο Ρωμέικο γιαλό, θα περπατήσετε πάνω στα μονοπάτια των προϊστορικών κατοίκων της Μύρινας, θα δείτε τα θεμέλια των σπιτιών τους και θα αναπαραστήσετε με τη φαντασία σας πώς έδεναν τις βάρκες τους σ’ αυτό το ασφαλές λιμανάκι του νησιού.

Λεπτομέρειες για την καθημερινότητά τους, θα σας αποκαλύψουν τα ευρήματα της ανασκαφής που στεγάζονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης. Μαγειρικά σκεύη, πιθάρια αποθήκευσης καρπών, λίθινα γουδιά, εργαλεία υφαντικής, αγροτικών εργασιών, κυνηγίου, και δεκάδες άλλα πολύτιμα αντικείμενα, μιλάνε για τον τρόπο που οργάνωναν τη ζωή τους οι άνθρωποι στη Λήμνο πριν από 5.500 χρόνια.  

Ανασκαφή στο Λουρί

Στην παραλία Λουρί, στο νοτιοανατολικό άκρο του νησιού, βρίσκεται σε εξέλιξη σημαντική ανασκαφή. Οι μέχρι τώρα ενδείξεις κάνουν λόγο για τα απομεινάρια του παλαιότερου έως τώρα ανθρώπινου οικισμού στο Αιγαίο.

Τα πρώτα στοιχεία της ανασκαφής, δείχνουν μια εγκατάσταση κυνηγών, τροφοσυλλεκτών και ψαράδων του 12.000 π.Χ., τα οποία σύμφωνα με τους αρχαιολόγους ανατρέπουν τα μέχρι τώρα στοιχεία για την ανθρώπινη παρουσία στον χώρο του Αιγαίου.

Η ενδιαφέρουσα αρχαιολογικά θέση, εντοπίστηκε το 2007 κατά τη διάρκεια διαμόρφωσης υπαίθριου χώρου στάθμευσης για τους επισκέπτες της όμορφης παραλίας.

Ανασκαφή στο Κουκονήσι

Στο Κουκονήσι, ένα μικρό νησάκι στην ανατολική πλευρά του κόλπου του Μούδρου, βρίσκεται σε εξέλιξη αρχαιολογική ανασκαφή, από τον Λημνιό αρχαιολόγο Χρήστο Μπουλώτη. Στην κορυφή του νησιού έχει εντοπιστεί ένας σημαντικός προϊστορικός οικισμός με μακραίωνη, συνεχή κατοίκηση από την Πρώιμη ως την Ύστερη Χαλκοκρατία.

Τα ευρήματα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι 4.500 χρόνια πριν, οργανώθηκε εδώ μια κοινωνία, που σταδιακά έγινε εφάμιλλη της Πολιόχνης και της Μύρινας. Οι κάτοικοι της, εκτός από την γεωργία και την κτηνοτροφία ασχολούνταν με την κατεργασία του μαλλιού, την υφαντουργία, τη λιθοτεχνία, την αγγειοπλαστική και την χαλκοτεχνία. Ο πολιτισμός που αναπτύχθηκε στο Κουκονήσι ανέπτυξε εμπορικούς δεσμούς με νησιά του Αιγαίου πελάγους, την Θεσσαλία και τα Μικρασιατικά παράλια. Ο οικισμός καταστράφηκε ξαφνικά από σεισμό, ο οποίος συνοδεύτηκε από πυρκαγιά.

Το Κουκονήσι συνδέεται με τη Λήμνο με έναν υπερυψωμένο δρόμο 400 μέτρων. Αν και η ανασκαφή δεν είναι ακόμη επισκέψιμη, αξίζει μία περιήγηση σε αυτή τη μικρή νησίδα όπου το 2.500 π.Χ. οι άνθρωποι οργάνωσαν τη ζωή τους και δημιούργησαν έναν αξιόλογο πολιτισμό.